Salgı Bezleri Troit-Hipofiz-Pankreas

Salgı bezleri

Bedende çeşitli salgı bezleri vardır. Bunlar, salgıladıkları salgılarla beden­deki değişik süreçleri düzenlerler.

Çeşitleri 

Salgı bezleri, başlıca iki grupta top­lanabilir: içsalgı bezleri; dışsalgı bezleri

İçsalgı bezleri ya da tıptaki adıyla en­dokrin bezler salgılarını, yani ürettikle­ri hormonları doğrudan doğruya kana verirler. Hormonlar kan yoluyla ilgili organa taşınarak görevleri olan uyarı iş­levini yaparlar. Içsalgı bezleri, hormon sistemini oluşturur. En önemlileri tiro­it bezi ile hipofiz bezidir.

Dışsalgı bezleri ise (tıptaki adıyla eg-zokrin bezler),salgılarını beden yüzeyi­ne veren bezlerden (sözgelimi ter bezle­ri) ve salgıları kanallar yoluyla beden içindeki belirli yerlere taşman (sözgeli­mi karında bulunan pankreas bezi ince- bağırsağa salgılar gönderir) bezlerden oluşur.

Son olarak lenf sistemi de lenf bezle­rinden (aslında ienf düğümü’, daha doğru bir terimdir) oluşur. Bu bezler herhangi bir salgı salgılamazlar; bede­nin savunma mekanizmasında görev ya­pan lenfositleri (özel kan hücreleri)ve antikorları (bedeni savunan maddeler) yaparlar. Sözgelimi elde bir enfeksiyon başlarsa koltukaltı lenf bezleri şişebilir. Bunun nedeni, bedendeki lenf hücrele­rinin bölgeyi korumak için, oraya göç etmesidir. Boynun alt kısmında bulunan timüs bezi, lenf hücrelerini enfeksiyona karşı koymaya hazırlar.

işlevleri

Hormon üreten içsalgı bezleri, bede­nin kimyasal olayları düzenlemesini sağ­layan mekanizmalarını kontrol eder. Sözgelimi bu bezlerin salgıladığı hor­monlar, kandaki şeker, tuz ve kalsiyum miktarım ayarlarlar. Hormonlar yaşa­mın bütün dönemlerini etkileyen mad­delerdir; büyüme, gelişme, üreme, cin­sel etkinlik, genel metabolizma ve zihin­sel işlevler gibi etkinlikler hep hormon­ların etkisi altındadır.

Beynin tabanında yer alan hipofiz be­zi, hormon sisteminin ve bedenin enönemli içsalgı bezidir. Yalnızca hormon salgılamakla kalmayan bu bez, öteki salgı bezlerinin hormon salgılamalarım da denetler. Sözgelimi metabolizma dü- zenleyici ve solunumu artırıcı tiroit be- zinin, kandaki kalsiyum ve fosfor dü- zeyini düzenleyen paratiroit bezinin, metabolizma ve enerji için kortizol ile adrenalin salgılayan böbreküstü bezle- rinin ve erkeklerde testosteron, kadın- larda östrojen ve progesteron salgılayan bezlerin işlevleri onun denetimi altında-

Hipofiz bezi, hem içsalgı hem de dış- salgı bezi olan pankreasın işlevini de dü- zenler. ?ankreas iki hormon salgılar: “Langerhans adacıkları”adlı bölümün- den glikagon ile insülin. ؛nsülin, kanda- ki şekerin enerjiye dönüşmesini sağlar (şeker hastalarında eksiktir). Glikagon ise, dokulardan kana şeker geçmesini uyarır.

Dışsalgı sistemindeki bezler birbirle- riyle eşgüdüm içinde çalışmazlar, ba- ğımsızdırlar. Bunların bir grubu, besin-lerin kana karışabilmesi için temel kim- yasal maddelere indirgenmesini sağlar

 

Çocukların bademcikleri şiştiğinde, genellikle boyundaki öteki lenf bezleri de şişer.

Bedendeki salgı bezlerinin çeşitli işlevleri vardır. Ter üretimi, metabolizmanın düzenlenmesi, sindirimin düzenlenmesi ve üremenin denetimi, bunların ürettiği salgılarla gerçekleşir.

 

Dışsalgı bezlerinin başka bir grubu beden yüzeyini korumak için salgı üre­ten bezlerdir, bunlara örnek ter bezle­ridir.

Öte yandan bağırsakların içinde, ak­ciğerlerin hava yollarında ve burun boş­luklarında koruyucu bir tabaka oluştu­ran mukus salgısı sistemi vardır. Deri­nin özel yapısıyla korunmasına karşılık, deri yüzeyinde de salgı bezleri vardır; sözgelimi ter bezleri ve yağ bezleri bun­lardandır. Kulakta bulunan, değişime uğramış ter bezlerinin ürettiği yağ ben­zeri salgı ise kulağı korur.

Dışsalgı bezlerinin başka bir örneği de memelerdir. Bilindiği gibi meme doku­su, süt üreten bezler içerir. Son olarak beyinde bulunan pineal salgı bezi bun­lara katılabilir. Ancak bu bezin işlevi he­nüz tam olarak bilinmemektedir.

SORU Koltuk altlarım çok kötü kokuyor, acaba ter bezlerimin çıkarılması olanaklı mıdır?

YANIT  Koltukaltında oluşan ter ancak bozununca kokmaya baslar, bu yüzden çözüm, koltukaltının sık ve düzenli olarak yıkanması ve deodorant kullanılmasıdır. Ama olağandışı bir durum varsa doktorunuza danışabilirsiniz.

SORU Önemli salgı bezlerinden biri çalışamaz hale geldiğinde, onun yerine yeni bir salgı bezi aktarılabilir mi?

YANIT  Hayır, ama söz konusu bez, hormon üreten içsalgı bezlerinden biriyse, ağızdan verilen hormonlarla eksiklik giderilebildiğinden, aktarılması zaten zorunlu değildir. Sözgelimi pankreas bozulduğu zaman insülin salgılayamaz ve şeker hastalığı oluşur. Ama bu, insülin enjeksiyonlarıyla halledilir.

SORU Teyzem her zaman bitkin olduğundan yakınıyor. Acaba salgı bezlerinde bir bozukluk olabilir mi?

YANIT Pek değil. Tiroit bezinin az çalışması bitkinlik yaratabilir, ama başka belirtiler de bulunur. Teyzeniz nedenin anlaşılması için bir doktora gitmelidir.

SORU Doktor lenf bezlerimin şişmesinin gerçek bir salgı bezi hastalığı olmadığını, enfeksiyon olduğunu söyledi.

Bu nasıl oluyor?

YANIT Lenf bezleri enfeksiyon nedeniyle de şişebilir. Lenf bezlerinin şişmesine yol açan enfeksiyon hastalıkları, başta lenf bezleri olmak üzere bütün bedeni etkileyen ateşli hastalıklardır.

SORU Çocuğumun bademcikleri şişince boynundaki bezler de şişiyor; neden?

YANIT  Bademcikler bedeni koruyan lenf sisteminin bir parçasıdır ve enfeksiyonla savaştıkları zaman şişerler. Ancak bu çok sık yineliyor ve düzelmiyorsa bir doktora danışmak gerekir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Current day month ye@r *